Od wydawcy … 3

I. Wprowadzenie … 7

   1. Informacje wstępne … 7

   2. Wyobrażenia o Wszechświecie i osiągnięcia astronomiczne w starożytności … 14
   Babilonia … 14
   Egipt … 14
   Chiny … 15
   Półwysep Indyjski … 16
   Grecja … 16
   Mezoameryka … 17
   Słowiańszczyzna … 18

   3. Mitologia w astronomii ... 19
   Wielka i Mała Niedźwiedzica … 19
   Andromeda, Perseusz, Kasjopeja, Cefeusz, Wieloryb, Pegaz … 19
   Baran, Bliźnięta … 20
   Orion, Skorpion, Wielki i Mały Pies, Zając … 20
   Wodnik … 21
   Herkules, Hydra, Rak, Orzeł, Łabędź, Lutnia … 21

   4. Dziedziny astronomii … 23
   Astrometria … 23
   Mechanika nieba … 23
   Astrofi Zyka … 23
   Radioastronomia … 24
   Kosmologia … 24
   Nauki pokrewne … 25

   5. Wielcy astronomowie ... 26
   Arystoteles … 26
   Hipparch … 26
   Klaudiusz Ptolemeusz … 27
   Mikołaj Kopernik … 27
   Tycho Brahe … 28
   Galileusz … 29
   Johannes Kepler … 30
   Jan Heweliusz … 31
   Izaak Newton … 32
   Jan Śniadecki … 33
   Adam Prażmowski … 33
   Antoni Wilk … 33
   Albert Einstein … 33
   Michał Kamieński … 34
   Tadeusz Banachiewicz … 34
   Edvin Hubble … 35
   Ary Sternfeld … 35
   Bohdan Paczyński … 35
   Stephen Hawking … 36
   Aleksander Wolszczan … 36

II. Instrumentarium astronoma … 37

   1. Podstawy optyki, najważniejsze parametry teleskopów … 37
   Zdolność zbiorcza i zdolność rozdzielcza … 37
   Wielkość gwiazdowa i zasięg teleskopu … 38
   Powiększenie kątowe … 39
   Jakie maksymalne powiększenie? … 40
   Światłosiła … 40

   2. Aberracje układów optycznych, czyli to, co psuje obraz … 41
   Informacje wstępne … 41
   Aberracja chromatyczna … 41
   Aberracja sferyczna … 42
   Inne aberracje … 43

   3. Instrumentarium astronoma amatora – lornetka i teleskop … 45
   Lornetka … 45
            Informacje wstępne … 45
            Ocena jakości … 45
            Oznaczenia … 45
            Typy lornetek … 46
   Amatorskie teleskopy astronomiczne … 47
            Informacje wstępne … 47
            Refraktory … 48
            Refl ektory … 50
   Katadioptryki, czyli konstrukcje soczewkowo-zwierciadlane … 54
            Informacje wstępne … 54
            Kamera Schmidta … 54
            Kamera Maksutowa … 54
   Konstrukcje hybrydowe … 55
            Informacje wstępne … 55
            Refl ektor Schmidta-Cassegraina i Maksutowa-Cassegraina …55
            Refl ektor Schmidta-Newtona i Maksutowa-Newtona …56
   Teleskopy pozaosiowe – konkurencja dla apochromatów … 57

   4. Okulary astronomiczne … 58
   Informacje wstępne … 58
   Pole widzenia i odsunięcie źrenicy … 58
   Obudowy okularowe … 59
   Typy okularów … 60

   5. Montaż, czyli na czym postawić teleskop … 64
   Informacje wstępne … 64
   Montaż azymutalny … 64
   Montaż paralaktyczny … 65

   6. Akcesoria dodatkowe ... 69
   Soczewka Barlowa … 69
   Telekompresor … 69
   Wypłaszczasz pola (fi eld fl attener) … 70
   Filtry … 70
   Nasadka kątowa … 71
   Inne przydatne akcesoria … 71

   7. Największe teleskopy i radioteleskopy świata … 73
   Informacje wstępne … 73
   Teleskopy optyczne … 73
   Teleskopy słoneczne … 75
   Planowane inwestycje … 75
   Radioteleskopy … 76

   8. Obserwatoria orbitalne … 78
   Informacje wstępne . 78
   Najważniejsze obserwatoria orbitalne … 78
   Teleskop Kosmiczny Hubble'a … 81

   9. Podstawy astrofotografii … 83
   Informacje wstępne … 83
   Jak rozpocząć? … 84
   Jaki detektor? … 85
   Obróbka zebranego materiału, czyli processing … 85

   10. Budowa amatorskiego teleskopu ... 87
   Najprostsza luneta astronomiczna … 87
   Teleskop z gotowych podzespołów … 87
   Własnoręcznie wykonane zwierciadło do teleskopu Newtona … 89
   Podsumowanie … 91

III. Amatorskie obserwacje Układu Słonecznego … 93

   1. Informacje wstępne … 93

   2. Słońce – nasza gwiazda dzienna … 96
   Informacje wstępne … 96
   Aktywność słoneczna … 97
   Słońce jako obiekt obserwacji … 99

   3. Świat planet … 102
   Merkury … 102
   Wenus …  104
   Mars … 106
   Jowisz … 110
   Saturn … 113
   Uran … 114
   Neptun … 116
 
   4. Księżyc – naturalny satelita Ziemi … 125

   5. Planetoidy i planety karłowate … 130

   6. Komety i roje meteorów … 132

   7. Zaćmienia, tranzyty i inne zjawiska zakryciowe … 139
   Zaćmienia Słońca … 139
   Zaćmienia Księżyca … 143
   Tranzyty planet wewnętrznych … 144
   Inne zjawiska zakryciowe … 146

   8. Sztuczne satelity Ziemi … 147

IV. Amatorskie obserwacje obiektów spoza Układu Słonecznego … 149

   1. Informacje wstępne … 149
   Gwiazdy podwójne i wielokrotne … 150
   Gwiazdy zmienne … 152
   Gromady gwiazd … 160
   Mgławice … 162
   Galaktyki i kwazary … 163
   Katalogi gwiazd i ich oznaczenia … 165

   2. Wokół bieguna niebieskiego … 172
   Wielka Niedźwiedzica (Ursa Maior, Uma) … 172
   Mała Niedźwiedzica (Ursa Minor, Umi) … 175
   Kasjopeja (Cassiopeia, Cas) … 176
   Cefeusz (Cepheus, Cep) … 177
   Żyrafa (Camelopardalis, Cam) … 178
   Smok (Draco, Dra) … 179

   3. Niebo zimowe … 181
   Bliźnięta (Gemini, Gem) … 183
   Woźnica (Auriga, Aur) … 184
   Byk (Taurus, Tau) … 185
   Orion (Orion, Ori) … 186
   Wielki Pies (Canis Maior, Cma) … 188
   Mały Pies (Canis Minor, Cmi) … 189
   Jednorożec (Monoceros, Mon) … 190
   Rzeka Erydan (Eridanus, Eri) … 191
   Rufa (Puppis, Pup) … 192
   Zając (Lepus, Lep) … 192

   4. Niebo wiosenne … 194
   Rak (Cancer, Cnc) … 195
   Lew (Leo, Leo) … 196
   Panna (Virgo, Vir) … 198
   Wolarz (Bootes, Boo) … 199
   Hydra (Hydrus, Hya) … 200
   Waga (Libra, Lib) … 201
   Psy Gończe (Canes Venatici, Cvn) … 202
   Warkocz Bereniki (Coma Berenices, Com) … 203

   5. Niebo letnie … 205
   Lutnia (Lyra, Lyr) … 206
   Łabędź (Cygnus, Cyg) … 208
   Orzeł (Aquila, Aql) … 209
   Lisek (Vulpecula, Vul) … 210
   Strzała (Sagitta, Sge) … 211
   Herkules (Hercules, Her) … 212
   Wężownik (Ophiuchus, Oph) … 213
   Korona Północna (Corona Borealis, Crb) … 215
   Skorpion (Scorpius, Sco) … 216
   Wąż (Serpens, Ser) … 218
   Delfi n (Delphinus, Del) … 219
   Koziorożec (Capricornus, Cap) … 220
   Tarcza (Scutum, Sct) … 221
   Strzelec (Sagittarius, Sgr) … 222

   6. Niebo jesienne … 225
   Baran (Aries, Ari) … 226
   Pegaz (Pegasus, Peg) … 227
   Perseusz (Perseus, Per) … 228
   Ryby (Pisces, Psc) … 230
   Andromeda (Andromeda, And) … 231
   Wodnik (Aquarius, Aqu). . . . . . . . . . . . . . . .232
   Trójkąt (Triangulum, Tri). . . . . . . . . . . . . . . .233
   Wieloryb (Cetus, Cet) . . . . . . . . . . . . . . . . .234

V. Ciekawostki z dziedziny astronomii i nauk pokrewnych … 237

   1. Czy Wszechświat miał początek i czy będzie miał koniec? … 237
   2. Podróże międzygwiezdne i podbój kosmosu … 242
   3. Klimat na Ziemi i astronomiczne czynniki jego zmian … 245
   4. Pochodzenie życia na Ziemi i poszukiwanie go we Wszechświecie … 250

VI. Słowniczek terminów … 255

VII. Literatura … 263
   Publikacje książkowe … 263
   Czasopisma … 266

VIII. Przydatne adresy … 267
   Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii (PTMA) … 267
   Planetaria w Polsce … 268
   Obserwatoria astronomiczne w Polsce … 269
   Polskie obserwatoria zagraniczne … 270
   Wybrane obserwatoria amatorskie … 270

IX. Ciekawe strony www … 271
   Portale astronomiczne … 271
   Fora wymiany informacji na tematy związane z astronomią … 271
   Kluby i organizacje astronomiczne … 271
   Ciekawe strony prywatne … 271
   Strony instytucji zagranicznych … 272
   Prognoza pogody … 272
   Producenci wysokiej jakości sprzętu optycznego … 272